|
افسانه ها و قصه ها, ترانه ها فهلویات و لالایی ها, اشعار و متل ها و ضرب المثل ها در خراسان - افسانه ها و قصه ها
افسانه ها و قصه ها که مردم خراسان به آن «اوسنه» می گویند بیانگر باورهای عمیق اجتماعی, ناخودآگاه جمعی آنان و پارهای اعتقادات تاریخی و نمایی از نحوه گفتار, رفتار و کردار آنان است. در خصوص افسانه ها و قصه ها عامیانه مردم ایران و خصوصا جغرافیای خراسان استاد محسن میهم دوست پژوهش های شگرفی انجام داده که در چندیدن مجله و کتاب به چاپ رسیده است. اهمیت کار وی بر روز تفاسیر, تحلیل ها و برداشت هایی ست که بر این افسانه ها نگاشته است و این قصص را با نگاهی روان کاوانه, اجتماعی, فرهنگی و تاریخی بررسی نموده است. از اوسنه های مردم خراسان می توان به اوسنه ی آق تنگی, اوسنه پیر برزنگی و کوزه شیر, مورچه ی مومن, پسر باکله و اوسنه پادشاه و سه دخترش اشاره کرد
- اشعار و ترانه های عامیانه
اشعار عامیانه عموما به اشعاری گفته می شود که سراینده مشخصی ندارند و اصطلاحا «لاادری» اند. اشعار عامیانه خراسان از غنای ویژه ای برخوردارند و بسیاری از آنها اصیل و بی قاعده اند. این اشعار اغلب قالب های ساده ای دارند و وزن آن مبتنی بر امتداد صوت و تکیه ی هجاهاست. ترانه چولی قزک چولی قزک بارون کن بارون بی پایون کن گندم به زیر خاک کن از توشنگی هلاکه گلای سرخ لاله از توشنگی مناله چولی قزک بیا بیا با ابرای سیا سیاه بارون بیا جر جر تو نودونا شر شر
توشنگی: تشنگی نودونا: ناودان ها در این ترانه چولی قزک از لحاظ معنی و قرابت آن با فرشته آب و باران حائز اهمیت است.
- دوبیتی ها, فهلویات و ترانه های روستایی خراسان
دو بیتی ها شامل اشعاری است که آن چنان که از نامشان پیداست دارای دو بیت و چهار مصرع می باشند که مصراع اول, دوم و چهارم با هم هم قافیه اند. این اشعار دارای اوزان عروضی اند و اغلب بر وزن مفاعلین, مفاعیل یا فعولین و مشتقاتی از این دست است. از دو بیتی سرایان بزرگ می توان از باباطاهر عریان و فائز دشتستانی نام برد. دو بیتی ها زیر از دهات اطراف مشهد و تربت حیدیره گرد آوری شده است.
عجب رسمی است رسم آدمیزاد که دور افتاده از کی می کند یاد که دور افتاد رسم مرده داره که خاک مرده را کی میبره خاک
لب قندو دهن قند و زبون قند فتاده تار گیسو تا کمربند اگر از عرش بالاتر نشینی تو ره قسمت به مو کرده خداند
سرم درد می کنه صندل بیارن طبیب از ملک اسکندر بیارن طبیب از ملک اسکندر نه چندون دوا از خانه ی دلبر بیارن
خودم سبزم که یارم سبز پوشه خودم گلچین که یارم گل فروشه دو چشمش کیله و ابروش ترازو به نرخ زعفرون گل می فروشه
به پای زن مرو زن بی وفایه وفای زن به مانند حنایه به پاای زن مرو ای مرد عاقل که زن گندم فروش جو نمایه
- لالایی ها
لالایی ها اشعاری هجایی با موسیقی هایی دل انگیز هستند که سالیان دراز مادران در گوش نوزادان شان زمزمه کرده اند. اغلب لالایی ها سینه به سینه نقل شده اند و اکنون نیز بر زبان مادران خراسانی جاری اند. به طور نمونه چند سطری ار آن اشعار را به منظور آشنایی نقل می کنیم
لالا, لالا گل پسته بابات رفته به گلدسته بچم آرم نمیگیره شدم ار دست او خسته لالا لالا گل گرجه سه تا کفتر به یک برجه یکی سخته یکی پخته یکی ذکر خدا گفته لالا لالا گل آلو درخت سیب و زرد آلو نهال سیب ره او برده دل بچه رو خو برده لالا لالا گل سوسن سرت ور دار لبت بوسم لبت بوسم که بو دره که با گل گفت و گو دره
|
